Overgewicht bij paarden: meer aan de hand dan te veel gras
Je paard is te zwaar. Dat zie je. Misschien zie je ook de dikke nekplooi, de vetkussens op de schoft of rondom de staartaanzet, de bolle flanken. Je bent al voorzichtig met gras, je geeft nauwelijks krachtvoer, het hooi is beperkt. En toch komt het gewicht er niet af. Of nauwelijks.
Dat is frustrerend. En verwarrend. Want als het echt zo simpel was als “minder eten”, was het probleem allang opgelost.
De realiteit is genuanceerder. Overgewicht bij paarden is zelden alleen een kwestie van te veel eten. Achter een hardnekkig te hoog gewicht schuilt bijna altijd een stofwisselingsprobleem. En dat verandert de aanpak fundamenteel.
Waarom valt mijn paard niet af?
Als een paard niet afvalt ondanks een beperkt rantsoen, is de kans groot dat de stofwisseling niet goed werkt. De twee meest voorkomende oorzaken zijn EMS en Cushing. Ze kunnen los van elkaar voorkomen, maar ook tegelijk. En ze vragen elk een eigen aanpak.
EMS: Equine Metabolic Syndrome
Bij EMS maakt het lichaam wel insuline aan, maar reageren de cellen er niet goed op. De insulinegevoeligheid is verlaagd. Het gevolg is dat de bloedsuikerspiegel na een maaltijd langdurig verhoogd blijft, en de insulinespiegels daarmee ook. En een chronisch verhoogd insulineniveau heeft directe gevolgen: het lichaam slaat makkelijk vet op en is slecht in staat het er weer af te halen. Zelfs op een sobere weide of met beperkt hooi.
Je herkent EMS vaak aan een dikke nekplooi, vetkussens op schoft en staartaanzet, een neiging tot hoefbevangenheid, moeite met afvallen en soms een verhoogde dorst.
EMS komt vaak voor bij pony’s, maar zeker ook bij paarden. Friezen, Andalusiers, Quarter Horses en warmbloedrassen kunnen er ook mee te maken krijgen. Het heeft niets te maken met verwennerij of slechte verzorging. Het is een stofwisselingsstoornis.
PPID: Cushing
PPID, ook wel Cushing’s disease genoemd, is een hormonale aandoening van de hypofyse. De hypofyse produceert te veel van een bepaald hormoon (ACTH), wat een cascade van effecten heeft op het hele hormoonsysteem. Het resultaat is een verstoorde stofwisseling, een niet-vervende wintervacht (het meest kenmerkende symptoom), overmatig drinken en plassen, spierafbraak en, ook hier, moeite met gewichtsbeheersing.
Cushing komt voornamelijk voor bij oudere paarden, meestal boven de 15 jaar. Het is goed te diagnosticeren via bloedonderzoek en kan worden behandeld met medicijnen. Maar voeding en management spelen ook bij Cushing een cruciale rol in het welzijn van het paard.
EMS en PPID komen ook samen voor. Een paard dat al jaren EMS heeft en ouder wordt, ontwikkelt soms ook Cushing erbij. Die combinatie vraagt extra aandacht en een zorgvuldige aanpak.
De rol van voeding bij overgewicht
Bij paarden met stofwisselingsproblemen is voeding geen bijzaak. Het is het startpunt van elke aanpak. Maar voeding bij EMS of Cushing vraagt om kennis, en niet om simpelweg strenger rantsoeneren.
Een paar uitgangspunten die ik gebruik in mijn begeleiding:
- Ruwvoer blijft de basis. Altijd. Maar kies voor hooi met een laag suiker- en zetmeelgehalte. Dat is geen gegeven: hooi kan heel veel suiker bevatten, ook als het er droog en gewoon uitziet. Een hooianalyse is geen overbodige luxe, maar een verstandige investering.
- Beperkte weidegang of gefaseerde toegang tot de weide, zeker in de risicoperiodes. Een graasmasker of een paddock met arm gras kan een goede tussenoplossing zijn.
- Geen krachtvoer tenzij echt nodig en dan uitsluitend producten zonder toegevoegde suiker of melasse. Lees etiketten kritisch.
- Beweging is essentieel, ook en juist bij overgewicht. Beweging verbetert de insulinegevoeligheid direct. Pas de intensiteit aan op de mogelijkheden van het paard.
- Laat bloedonderzoek doen door een dierenarts om EMS of Cushing te bevestigen of uit te sluiten. Vroeg weten wat er speelt, maakt de aanpak effectiever.
Wat je niet moet doen
De meest gemaakte fout bij een te dik paard: het rantsoen drastisch beperken. Het klinkt logisch. Minder eten is minder energie, dus het paard valt af. Maar bij paarden werkt het anders.
Paarden zijn gemaakt voor een constante, kleine aanvoer van ruwvoer. Als ze te lang zonder voer staan, gaan ze zowel fysiologisch als psychologisch in een overlevingsmodus. De stofwisseling vertraagt, stress neemt toe en de kans op maagzweren stijgt.
En bij paarden met een ernstig verstoorde vethuishouding kan plotseling drastisch beperken leiden tot hyperlipemie: een gevaarlijke toestand waarbij vetten vrijkomen in het bloed omdat het lichaam geen andere energiebron meer heeft. Dat kan levensbedreigend zijn.
Bovendien: een lange periode zonder ruwvoer verhoogt ook de kans op maagzweren bij paarden. Minder eten en minder weten is zelden een goed plan.
Minder is dus niet per definitie beter. Slimmer is beter. En daarvoor heb je kennis nodig.
Overgewicht als signaal
Ik zie overgewicht bij paarden graag als een signaal in plaats van een probleem op zichzelf. Het lichaam van je paard probeert je iets te vertellen. Dat de stofwisseling niet goed werkt. Dat het rantsoen niet aansluit. Dat er misschien iets hormonaals speelt.
Als je dat signaal serieus neemt en de echte oorzaak aanpakt, in plaats van alleen de symptomen te bestrijden, dan kom je verder. Dan valt het gewicht af op een verantwoorde manier. Dan wordt het paard niet alleen lichter, maar ook fitter, vrolijker en gezonder.
Over Tessa Peters
Ik ben Tessa Peters, Ingenieur Food Technology (Wageningen University) en gecertificeerd Equine Nutritionist. Stofwisselingsproblemen bij paarden, EMS, Cushing en insulineresistentie, zijn een van mijn specialisaties. Ik zie veel paarden waarbij de diagnose al gesteld is, maar waar de eigenaar niet goed weet hoe de voeding en het management daarop af te stemmen.
Ik werk volledig onafhankelijk. Ik heb geen voermerken om te promoten en geen supplementen om te verkopen. Mijn enige belang is dat jij begrijpt wat er speelt bij jouw paard.
Bekijk: Blueprint van je Paard: de basis van gezond voedingsmanagement
0 reacties