Hoefbevangenheid bij paarden: wat heeft voeding hiermee te maken?
Hoefbevangenheid is voor veel paardeneigenaren een van de meest gevreesde aandoeningen. En terecht. Het is pijnlijk voor het paard, ingrijpend en in ernstige gevallen soms zelfs met een slechte afloop. De beelden van een paard met die typische beenstand, nauwelijks wil bewegen of zelfs gaan liggen van de pijn, die vergeet je niet gauw.
Maar hoefbevangenheid is ook een van de meest misverstane aandoeningen in de paardenwereld. Er gaan veel verhalen rond over fructaan, over gras, over suiker en over wat je wel of niet mag voeren. Sommige van die verhalen kloppen. Veel ook niet. En dat gebrek aan duidelijkheid maakt het voor eigenaren moeilijk om de juiste keuzes te maken.
Op deze pagina vertel ik (heel kort!) wat hoefbevangenheid is, waarom voeding zo’n grote rol speelt en wat je zelf kunt doen om de kans erop te verkleinen of herhaling te voorkomen.
Wat is hoefbevangenheid precies?
Bij hoefbevangenheid ontstaat er een ontsteking in de hoeflederhuid: het gevoelige bindweefsel dat de hoefwand verbindt met het hoefbeen. Die ontsteking veroorzaakt druk, pijn en warmte. In ernstige gevallen beschadigt het weefsel zo ernstig dat de verbinding loskomt en het hoefbeen gaat roteren of zakken. Dat is onomkeerbaar. In ernstige gevallen resulteert dit in een zoolperforatie.
Een paard met hoefbevangenheid staat op een herkenbare manier: naar achteren geleund, steunend op de hielen, de voorbenen ver naar voren. Het wil niet bewegen, draait moeilijk, staat te wiegen of gaat liggen en wilt niet meer opstaan. Warmte in de hoef en een duidelijk voelbare pulsatie van de hartslag zijn veelzeggend.
Hoefbevangenheid kan acuut zijn, na een duidelijke trigger, of chronisch, een sluipend proces dat zich over langere tijd ontwikkelt.
De rol van voeding bij hoefbevangenheid
Voeding is in de meeste gevallen de grootste risicofactor bij hoefbevangenheid. Niet het ras, niet de weide op zich, niet het seizoen, maar wat er op dagelijkse basis in het lichaam van je paard terechtkomt. En niet te vergeten natuurlijk de bekapping van de hoeven, ook daar gaat nog veel mis in paardenland! Maar laten we kijken naar één onderdeel binnen de voeding.
Er zijn twee termen die vaak in één zin worden genoemd als we het hebben over hoefbevangenheid.
Insulineresistentie en EMS
Paarden die structureel te veel suiker en zetmeel binnenkrijgen, kunnen insulineresistent worden. Het lichaam maakt insuline aan als reactie op glucose in het bloed, maar de cellen reageren er steeds minder goed op. Het gevolg is een chronisch verhoogd insuline- én glucoseniveau in het bloed, ook buiten de maaltijden om.
En dat verhoogde insuline is rechtstreeks schadelijk voor de bloedvaten in de hoef. Het veroorzaakt vasoconstrictie, vermindert de doorbloeding en beschadigt het gevoelige weefsel van de hoeflederhuid. Dit is de meest voorkomende oorzaak van chronische hoefbevangenheid bij recreatiepaarden.
Je kunt insulineresistentie soms herkennen als een paard overgewicht heeft (Equine Metabolic Syndrome -EMS). Vaak aan een een opgezette halskam of vetkussens rondom de staartaanzet, een neiging om snel op gewicht te komen en moeite om dat gewicht kwijt te raken, ook bij beperkte voeding. Maar let op: insulineresistentie en EMS zijn níet hetzelfde! Want ook magere paarden kunnen insulineresistentie hebben.
Speelt overgewicht ook een rol bij jouw paard? Lees dan meer over overgewicht bij paarden en wat er achter hardnekkig overgewicht kan schuilgaan.
Het fructaanverhaal
Fructaan is een type koolhydraat dat van nature voorkomt in grassen. En in de paardenwereld is fructaan groot geworden als boosdoener bij hoefbevangenheid. Er zijn zelfs apps om het fructaangehalte in gras bij te houden.
Maar het verhaal is genuanceerder dan de meeste eigenaren wordt verteld.
Het idee is dat fructaan, als het in grote hoeveelheden in de dikke darm terechtkomt, razendsnel fermenteert door bepaalde bacterien. Dat leidt tot een stijging van melkzuur, een daling van de pH in de darm, sterfte van grote groepen darmbacterien en een cascade van reacties die uiteindelijk hoefbevangenheid kan veroorzaken.
Maar de mate waarin dat gebeurt, hangt af van meer dan alleen het fructaangehalte in het gras. De staat van het darmmicrobioom speelt een enorme rol. Een paard met een gezonde, gevarieerde darmflora reageert heel anders op een hoog fructaanaanbod dan een paard met een verstoord microbioom. En de hoeveelheid die het paard binnenkrijgt, de snelheid waarmee het eet en de rest van het rantsoen maken ook uit.
Fructaan is dus niet per definitie de vijand. Maar voor gevoelige paarden, en zeker voor paarden met een verstoorde stofwisseling, is het wel degelijk een risicofactor om rekening mee te houden.
Wil je echt begrijpen hoe het fructaanverhaal in elkaar zit en wanneer het wel en niet een risico vormt? Dan raad ik je de Masterclass Fructaansprookje aan.
Welke paarden lopen meer risico?
Niet elk paard loopt evenveel risico op hoefbevangenheid. Een aantal factoren verhogen de kans:
- Overgewicht (EMS of pseudo-EMS)
- insulineresistentie (IR) of insulinedysregulatie
- PPID (Cushing), tegenwoordig niet alleen maar bij oudere paarden
- Een rantsoen dat hoog is in suiker en zetmeel
- Toegang tot rijke weide, zeker in het voor- en najaar
- Weinig beweging in combinatie met een energierijk rantsoen
- Een eerdere episode van hoefbevangenheid: eenmalig bevangen vergroot het risico op herhaling
- Bepaalde rassen zoals Welsh, Fjord, Haflinger, Shetlander en Friezen en andere sobere rassen zijn vaak gevoeliger
Wat kun je zelf doen?
De beste bescherming is preventie. En preventie begint bij voeding en management. Een aantal concrete stappen:
- Beperk toegang tot rijke weide voor gevoelige paarden, zeker in de risicoperiodes vroeg in de ochtend en na koud weer.
- Kies hooi van goede kwaliteit met een laag suiker- en zetmeelgehalte. Overweeg een analyse als je twijfelt.
- Vermijd krachtvoer met hoog suiker- en zetmeelgehalte. Lees de etiketten kritisch.
- Zorg voor voldoende en gevarieerde beweging. Beweging verbetert de insulinegevoeligheid.
- Houd het gewicht in de gaten. Een dikke nekplooi of vetkussens zijn een waarschuwingssignaal.
- Laat bij vermoeden van EMS of Cushing bloedonderzoek doen door de dierenarts. Vroeg ingrijpen maakt een groot verschil.
Was je paard al eens bevangen? Dan is extra alertheid op zijn plaats. De drempel voor een nieuwe episode ligt lager dan voor een paard dat er nooit mee te maken heeft gehad. Dat vraagt om structureel goed voedingsmanagement, niet alleen actie in een crisis.
Over Tessa Peters
Ik ben Tessa Peters, Ingenieur Food Technology (Wageningen University) en gecertificeerd Equine Nutritionist. Hoefbevangenheid, insulineresistentie en EMS zijn onderwerpen waar ik veel mee werk. Ik zie regelmatig paarden waarbij de diagnose al gesteld is, maar waar de eigenaar niet goed weet wat hij of zij ermee aan moet. Welk voer? Hoeveel weide? Welke supplementen?
Ik werk volledig onafhankelijk en zonder commercieel belang bij welk voermerk dan ook. Ik help je begrijpen wat er speelt, zodat jij de juiste keuzes kunt maken voor jouw paard.
Bekijk: Masterclass Fructaansprookje: begrijp het verhaal achter fructaan en hoefbevangenheid
0 reacties